امروز شنبه ՝ 1395/02/11    ■ Sat, Apr 30, 2016   



  
اندازه نوشته   A | A
آخرین اخبار 
گفت‌وگو با علی مهرامی، پژوهشگر گروه واژه‌گزینی فرهنگستان
وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با همکاری چندین دستگاه دولتی تا به امروز کارهای متعددی را در زمینۀ به‌کارگیری نام‌های منطبق با فرهنگ ایرانی در تبلیغات محیطی، سردر مغازه‌ها، شرکت‌ها و روی محصولات داخلی به انجام رسانده و خوشبختانه تا حدی هم موفق بوده‌ است.

گزارش عملکرد و برنامه‌های آیندۀ گروه آموزش زبان و ادبیات فارسی
گروه آموزش زبان و ادبیات فارسی در سال 1394 در حوزه‌های مرتبط با آموزش زبان و ادبیات فارسی، و عموماً حوزه‌های مرتبط با آموزش‌وپرورش، فعالیت‌های خود را ادامه داد. جزئیات فعالیت‌های انجام‌یافته و همچنین برنامه‌های آتی این گروه بدین شرح است

گزارش نامۀ فرهنگستان در سال 1394
نامۀ فرهنگستان که نخستین شمارۀ آن در بهار 1374 متولد شد، در سال 1394 بیست‌سالگی خود را پشت سر گذاشت. در این بیست سال، نامۀ فرهنگستان به چاپ مقالاتی ممتاز و ماندگار از زبدگان اهل قلم و جامعۀ آکادمیک مفتخر بوده است که بسیاری از آنان از اعضای پیوسته یا وابسته و یا پژوهشگران فرهنگستان بوده‏اند.

تبریک معاون امور فرهنگی وزارت ارشاد به فرهنگستان
سیّد عباس صالحی، معاون امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، به مناسبت برگزیده شدن کتاب فرهنگ ریشه‌شناختی زبان فارسی به‌عنوان اثر برگزیدۀ سی‌وسومین دورۀ جایزۀ کتاب سال جمهوری اسلامی ایران، در پیامی به دکتر غلامعلی حدّاد عادل، رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی، این رویداد را تبریک گفت.
آخرين به روز رسانی ۱۳۹۰/۸/۳ - ۱۰:۵۶
واژه‌ها و ترکیبات و عبارات مأخوذ از عربى
 
«ة» در واژه‌ها و ترکیبات و عبارات مأخوذ از عربى به صورت‌هاى زیر نوشته مى‌شود:
    1. اگر در آخرِ کلمه تلفّظ شود، به‌صورت «ت» نوشته مى‌شود:
          رحمت، جهت، قضات، نظارت، مراقبت، برائت
          استثنا: صلوة، مشکوة، زکوة، رحمةالله‌علیه (در جایى که مراعات رسم‌الخطّ قرآنى این کلمات در نظر باشد).
    2. اگر در آخرِ کلمه تلفّظ نشود، به‌صورت «ـه/ ه» (هاى غیرملفوظ) نوشته مى‌شود:
          علاقه، معاینه، نظاره، مراقبه، آتیه
    و در این حالت از قواعد مربوط به «هاى غیرملفوظ» تبعیت مى‌کند:
          علاقه‌مند، نظارگان، معاینهٔ بیمار، مراقبه‌اى
    3. در ترکیبات عربى رایج در فارسى، مانند کاملةالوداد، لیلةالقدر، ثقةالاسلام، خاتمةالامر، دایرةالمعارف، معمولاً به‌صورت «ـة/ ة» نوشته مى‌شود، اما گاهى در بعضى از ترکیبات، مانند حجّت‌الاسلام و آیت‌الله، به‌صورت «ت» مى‌آید که آن هم درست است.
    «و» که در برخى از کلمه‌هاى عربى، مانند زکوة، حیوة، مشکوة، صلوة به‌صورت «آ» تلفّظ مى‌شود، در فارسى (جز در مواردى که رعایت رسم‌الخطّ قرآنى این‌گونه کلمات مورد نظر باشد) به‌صورت «الف» نوشته مى‌شود.1
          زکات، حیات، مشکات، صلات
    تبصره: کلمه‌هایى مانند زکوة، مشکوة، صلوة (اگر به این صورت نوشته شده باشد)، در اضافه به «ى» نسبت یا وحدت، با «ا» و «ت» نوشته مى‌شود:
          زکاتى، مشکاتى، صلاتى، حیاتى 
«الف کوتاه» همیشه به‌صورت «الف» نوشته مى‌شود، مگر در موارد زیر:
    1. الى، على، حتّى، اولى، اوُلى؛
    2. اسم‌هاى خاص:
          عیسى، یحیى، مرتضى، مصطفى، موسى، مجتبى
   تبصره: واژه‌هایى مانند اسمعیل، هرون، رحمن که در رسم‌الخطّ قرآنى به این صورت نوشته مى‌شود در فارسى با «الف» نوشته مى‌شود: اسماعیل، هارون، رحمان. بعضى کلمات از قاعدهٔ فوق مستثناست: الهى، اعلیحضرت... .
    3. ترکیباتى که عیناً از عربى گرفته شده ‌‌است:
          اعلام‌الهدى، بدرالدُّجى، طوبى‌لک، لاتُعَدُّولاتُحْصى، سِدرَةُالمُنتَهى، لاتُحصى (صیغه‌هاى فعلى) 
    ــ اسامى سوره‌هاى قرآن (مانند یس، طه، و...) به ‌شکل مضبوط در قرآن نوشته مى‌شود، اما در کلماتى مانند یاسین، آل طاها و... قاعدهٔ تطابق مکتوب و ملفوظ رعایت مى‌شود. 
 
 
تنوین، تشدید، حرکت‌گذارى
هجاى میانى «ـ ووـ»
 
آوردن تنوین (درصورتى‌که تلفّظ شود) در نوشته‌هاى رسمى و نیز در متون آموزشى الزامى است. تنوین به صورت‌هاى زیر نوشته مى‌شود:
    1. تنوین نصب: در همه‌جا به‌صورت «اً/ ـاً» نوشته مى‌شود:
          واقعاً، جزئاً، موقتاً، عجالتاً، نتیجتاً، مقدمتاً، طبیعتاً، عمداً، ابداً2
    تبصرهٔ 1: کلمه‌هاى مختوم به همزه، مانند جزء، استثناء، ابتداء، هرگاه با تنوین نصب همراه باشد، همزهٔ آن‌ها روى کرسى «ى» مى‌آید و تنوین روى «الف» بعداز آن قرار مى‌گیرد: جزئاً، استثنائاً، ابتدائاً.
    تبصرهٔ 2: تاء عربى «ة/ ـة»، اعم از آنکه در فارسى به‌صورت «ت» یا «ه/ ـه» (هاى غیرملفوظ) نوشته یا تلفّظ شود، در تنوین نصب، بدل به «ت» کشیده مى‌شود و علامت تنوین روى الفى قرار مى‌گیرد که پس از «ت» مى‌آید، مانند نتیجتاً، موقتاً، نسبتاً، مقدمتاً، حقیقتاً؛
    2. تنوین رفع و تنوین جرّ: در همه جا به‌صورت ــٌـ و ـــٍــ نوشته مى‌شود و فقط در ترکیبات مأخوذ از عربى که در زبان فارسى رایج است به کار مى‌رود:
          مشارٌ‌الیه، مضاف‌ٌالیه، منقولٌ‌عنه، مختلفٌ‌فیه، متفق‌ٌعلیه، بعبارةٍاُخرى، اباًعن‌جدٍ، اىّ‌نحوٍکان.
 گذاشتن تشدید همیشه ضرورت ندارد مگر در جایى که موجب ابهام و التباس شود که یکى از مصادیق آن هم‌نگاشت‌هاست:3
          معین/ معین؛ على/ عِلّى؛ دوار/دوّار؛ کره/کرّه؛ بنا/ بنّا
    تبصره: در متون آموزشى براى نوآموزان و غیرفارسى‌زبانان و نیز در اسناد و متون رسمى دولتى، گذاشتنِ تشدید در همهٔ موارد ضرورى است.
     حرکت‌گذارى تنها در حدّى لازم است که احتمال بدخوانى داده شود:
          عُرضه/ عَرضه؛ حَرف/حِرَف؛ بُرْد/ بُرَد؛ سرْچشمه/سرِچشمه 
واژه‌هاى داراى هجاى میانى «ـ وو ـ» با دو واو نوشته مى‌شود:
          طاووس، لهاوور، کیکاووس، داوود
    تبصرهٔ 1: نوشتن «داود» با یک واو به‌تبعیت از رسم‌الخطّ قرآنى بلامانع است.
    تبصرهٔ 2: در مورد نام شخص، ضبط نهادى‌شده (مطابق شناسنامه) اختیار مى‌شود:
          کاوس، کاوسى
 
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. اسامى خاص در متون قدیم و نام‌خانوادگى اشخاص، اگر با املاى عربى ثبت شده‌باشد، به همان شکل حفظ مى‌شود: مشکوةالدّینى، حیوةالحیوان. و اگر با املاى فارسى ثبت شده‌باشد به‌صورت رحمت‌الله، حشمت‌الله نوشته مى‌شود.
2. اگر بخواهیم بى‌تنوین خوانده شود: مطلقا، اصلا، ابدا.
3. هم‌نگاشت: به واژه‌هایى اطلاق مى‌شود که املاى واحد اما دو تلفّظ و دو معنى متفاوت دارد.
 
تاريخچه   |    اساسنامه   |    دربارۀ وبگاه   |    نشر آثار   |    خبرنامهٔ گروه آموزش زبان و ادبیات فارسی