شاهاسماعيلنامه
تأليف: قاسمی حسينی گنابادی
مقدمه، تصحيح و تحشيه: جعفرشجاع كيهانی
چاپ اول/ 1387
شابک: 2-83-7531-964ـ978
مثنوی شاهاسماعیلنامه، چنانکه از نام آن پیداست، اثری است دربارهٔ شاهاسماعیل و توصیف پهلوانیها و کشورگشاییهای او. شاهاسماعیلنامه را میتوان نوعی منظومهٔ حماسی تاریخی دانست که شاعر در آن، قهرمانیهای شاهاسماعیل را به شعر درآوردهاست. قاسمی این اثر را به دستور شاهطهماسب سرود و پس از اتمام آن، دفتری دیگر دربارهٔ شاهطهماسب به شعر درآورد و این دو دفتر را شهنامه نامید که نام دیگر آن شاهنامهٔ قاسمی است.
زمان شروع سرودن این اثر معلوم نیست اما زمان اتمام آن سال 940 ق، یعنی دَه سال پس از مرگ شاهاسماعیل است. قاسمی در مقدمهٔ اثر خود ابتدا به حمد خداوند و نعت پیامبر و منقبت ائمه پرداخته و سپس موضوعات اصلی مورد نظر خود را سرودهاست که عناوین اصلی آن عبارت است از: 1. ذکر و یاد خداوند و بیان عظمت پروردگار؛ 2. اظهار عجز و نیاز به درگاه کریم کارساز؛ 3. در نعت پیامبر؛ 4. در صفت معراج؛ 5. در صفت علی (ع) و ائمهٔ اطهار؛ 6. در مدح شاهاسماعیل؛ 7. در صفت بزم اراستن شاهزادهٔ عالمیان؛ 8. در عرض حالات شاه زمان و صفت این داستان (و ذکری از هاتفی)؛ 9. در صفت عالی حضرت آصفپناهی؛ 10. جنگ با شروانشاه فرّخیسار و کشتن او؛ 11. تسخیر اذربایجان و بر اریکهٔ سلطنت نشستن؛ 12. پیکار با الوند سلطان و هزیمت او؛ 13. جنگ با مرادبیک ترکمان؛ 14. ازدواج با تاجبیگم، مادر شاه طهماسب؛ 15. نبرد با محمد کرّه؛ 16. پیکار با حسین کیا چُلاوی؛ 17. جنگ با علاءالدولهٔ ذوالقدر؛ 18. فتح بغداد؛ 19. پیکار با ازبکان و کشتن محمد شیبانی؛ 20. ماجرای امیر نجم ثانی و کشته شدن او؛ 21. رحلت شاهاسماعیل.
از زندگی و احوال قاسمی حسینی گنابادی، نسبت به آثار تقریباً فراوان او، آگاهی بسیاری در دست نیست. نامش را محمدقاسم و نام پدرش را عبدالله، مشهور به «امیر سید» گنابادی نوشتهاند. قاسمی در شعر و ادب شاگرد مولانا عبدالله هاتفی (متوفّای 927) بود و ظاهراً دانشهای عقلی را نیز در نزد غیاثالدین منصور دشتکی شیرازی (866 ـ 894 ق)، دانشمند و حکیم دورهٔ صفوی و وزیر شاهطهماسب، فراگرفت. قاسمی به اعتبار منصب کلانتری اجدادیاش عهدهدار این شغل شد اما آن را رها کرد و مرتبه درویشی و بیاعتنایی به مقام دنیوی را برگزید و منصب موروثی را به برادر خود، امیر ابوالفتح، تقدیم کرد.