امروز شنبه ՝ 1396/07/01    ■ Sat, Sep 23, 2017   



  
اندازه نوشته   A | A
آخرین اخبار 
آیین‌نامۀ نهایی جایزۀ فرهنگستان به مطبوعات
رسانه‌ها با مخاطبان پرشمار و میدان وسیع حضور و تأثیرگذاری خود می‌توانند در نگاهبانی از زبان فارسی و بهبود آن نقشی بی‌بدیل ایفا کنند. فرهنگستان زبان و ادب فارسی، با نگاهی به جایگاه رسانه‌ها در پاسداری از زبان و ادب فارسی، از سال ۱۳۹۲بر آن شد تا با استفاده از فرصت برپایی نمایشگاه مطبوعات، به ارزیابیِ مطبوعات از حیث رعایت قواعد و ض ...

پیام دکتر حداد عادل به دوازدهمین همایش انجمن ترویج زبان و ادب فارسی
چهارشنبه، پانزدهم شهریورماه ۱۳۹۶، دوازدهمین همایش بین‌المللی انجمن ترویج زبان و ادبیات فارسی، با حضور استادان برجسته و پژوهشگران حوزۀ زبان و ادب فارسی، در دانشگاه رازی کرمانشاه آغاز به کار کرد. آشنایی با پژوهش‌های جدید در گسترۀ زبان و ادب فارسی، گفت‌وگو و تبادل نظر در عرصه‌های گوناگون زبان و ادب فارسی، ترغیب پژوهشگران جوان به ژر ...

رونمایی کتاب هزارواژۀ پزشکی در تاجیکستان
جمعه، بیست‌وچهارم شهریورماه ۱۳۹۶، مراسم رونمایی کتاب هزارواژۀ پزشکی به چهار زبان با حضور جمعی از اهالی فرهنگ و اندیشمندان ایرانی و تاجیکی، در شهر دوشنبه، پایتخت تاجیکستان، برگزار شد.

استاد موسی اسوار، عضو پیوستۀ جدید فرهنگستان زبان و ادب فارسی
بر اساس مادۀ ۴ اصلاحی اساسنامۀ فرهنگستان زبان و ادب فارسی، شورای فرهنگستان می‌تواند با شرایط مذکور در مادۀ ۳ اساسنامه، اعضای پیوستۀ ایرانی فرهنگستان را انتخاب و جهت صدور حکم به رئیس جمهوری معرفی کند.
آخرين به روز رسانی ۱۳۹۱/۱۱/۳ - ۱۰:۲۵

اساسنامۀ فرهنگستان زبان و ادب فارسی

مقدّمه
نظر به اينكه زبان فارسی، زبان دوم عالم اسلام و كليدِ بخش عظيمی از ذخاير ارزشمند علمی و ادبی تمدّن اسلامی و خود از اركان هويّت فرهنگی ملّت ايران است و با توجه ‌به اينكه بنا بر اصل پانزدهم قانون اساسی جمهوری اسلامی ايران، زبان مذكور، زبان رسمی و مشترک ملّت ايران است، شورای عالی انقلاب فرهنگی به‌منظور حفظ سلامت و تقويت و گسترش اين زبان و تجهيز آن برای برآوردن نيازهای روزافزون فرهنگی و علمی و فنی و رفع تشتت و ايجاد هماهنگی در فعاليت‌های مراكز فرهنگی و پژوهشی در حوزۀ زبان و ادب فارسی و سازمان دادن به تبادل گسترده و پربار تجربه درزمينۀ تحقيقات و مطالعات در اين حوزه و صرفه‌جويی در نيرو و هزينه و استفادۀ صحيح از كارشناسان و پژوهشگران و ايجاد مرجعی معتبر و برخوردار از وجهه و حيثيت جهانی در ايران، اساسنامۀ فرهنگستان زبان و ادب فارسی را بدين شرح تهيه و تصويب كرده‌است و تمهيد مقدمات تأسيس آن را به وزارت فرهنگ و آموزش عالی محول می‌كند.
 
قسمت اوّل: اهداف
مادّۀ 1. اهداف فرهنگستان زبان و ادب فارسی عبارت است از:
   1. حفظ قوّت و اصالت زبان فارسی به‌عنوان يكی از اركان هويّت ملّی ايران و زبان دوم عالم اسلام و حامل معارف و فرهنگ اسلامی؛
   2. پروردن زبانی مهذّب و رسا برای بيان انديشه‌های علمی و ادبی و ايجاد انس با مآثر معارف تاريخی در نسل كنونی و نسل‌های آينده؛
   3. رواج زبان و ادب فارسی و گسترش حوزه و قلمرو آن در داخل و خارج كشور؛
   4. ايجاد نشاط و بالندگی در زبان فارسی به تناسب مقتضيات زمان و زندگی و پيشرفت علوم و فنون بشری با حفظ اصالت آن.

قسمت دوم: وظايف، تشكيلات، رئيس و دبير
مادّۀ 2. وظايف فرهنگستان عبارت است از:
   1. سازمان دادن و تمشيت فعاليت‌های ناظر به حفظ ميراث زبانی و ادبی فارسی؛
   2. تأسيس واحدهای واژه‌سازی و واژه‌گزينی و سازمان دادن واحدهای مشابه در مراكز دانشگاهی و ديگر سازمان‌های علمی و فرهنگی و هماهنگ ساختن فعاليت‌های آنان از راه تعاطی تجارب؛
   3. نظارت بر واژه‌سازی و معادل‌يابی در ترجمه از زبان‌های ديگر به زبان فارسی و تعيين معيارهای لازم برای حفظ و تقويت بنيۀ زبان فارسی در برخورد با مفاهيم و اصطلاحات جديد؛
   4. كمک به معرفی و نشر ميراث زبانی و ادبی فارسی به‌صورت اصيل و معتبر؛
   5. اهتمام در حفظ فرهنگ‌های محلی و مردمی و جمع‌آوری و ضبط و نشر امثال‌وحِكَم و كليۀ اَعلام و اصطلاحات فارسی در همۀ زمينه‌ها و بهره‌برداری از آن‌ها برای پرورش و تقويت زبان و ادب فارسی؛
   6. سازمان دادن تبادل تجربه‌ها و دستاوردهای مراكز پژوهشی در حوزۀ زبان و ادب فارسی و تأمين موجبات بهره‌برداری صحيح از اين تجربه‌ها؛
   7. بهره‌برداری صحيح از زبان‌های محلی (در داخل و خارج از ايران) به‌منظور تقويت و تجهيز اين زبان و غنی ساختن و گستردن دامنۀ كاركرد آن؛
   8. معرّفی محقّقان و ادبا و خدمتگزاران زبان و ادب فارسی و حمايت از نشر آثار ايشان و كمک به تأمين وسايل فعّاليت عملی و فرهنگی آنان و فراهم آوردن موجبات تقدير از خدماتشان؛
   9. بررسی و تصويب نتايج فعّاليت‌های مراكز پژوهشی و فرهنگی كه برای تهذيب و اصلاح يا توسعه و تقويت زبان فارسی مفيد شمرده می‌شوند و ابلاغ و توصيۀ كاربرد آن‌ها به مؤسّسات علمی و فرهنگی و سازمان‌ها و نهادهای عمومی.

مادّۀ 3. فرهنگستان دارای شورايی خواهد بود كه تركيب آن را اعضای پيوستۀ ايرانی و اعضای پيوستۀ فارسی‌زبان خارجی تشكيل می‌دهند. اعضای پيوستۀ ايرانی فرهنگستان حدّاقل پانزده و حدّاكثر بيست‌وپنج تن خواهند بود. در بدو تأسيس فرهنگستان، شورای عالی انقلاب فرهنگی پانزده تن از محقّقان و ادبا و صاحب‌نظران برجستۀ زبان و ادب فارسی را كه علاقۀ خود را به اين زبان و ادب به ثبوت رسانده و به نظام جمهوری اسلامی وفادار بوده‌باشند انتخاب، و جهت صدور حكم عضويت به رياست جمهوری معرّفی می‌كند. 
مادّۀ 3 مكرّر ـ اركان فرهنگستان عبارت است از:
   1. رئيس جمهوری در مقام رياست عاليۀ فرهنگستان؛
   2. هيئت امنای فرهنگستان‌ها؛
   3. شورای فرهنگستان؛
   4. رئيس فرهنگستان؛
   5. دبير.
 
مادّۀ 4 (الحاقی) ـ تمامی فرهنگستان‌ها يک هيئت امنا خواهند داشت. تركيب آن به اين شرح خواهد بود:
   1. معاون اوّل رئيس جمهوری به‌عنوان رئيس هيئت امنا؛
   2. وزرای علوم، تحقيقات و فنّاوری، بهداشت، درمان و آموزش پزشكی و فرهنگ و ارشاد اسلامی؛
   3. رؤسای فرهنگستان‌ها؛
   4. دو نفر از دانشمندان و صاحب‌نظران به پيشنهاد رئيس هر فرهنگستان.
 
مادّۀ 4. شورای فرهنگستان پس از تشكيل می‌تواند تا ده تن ديگر را كه واجد شرايط مذكور در مادّۀ 3 باشند به‌عنوان اعضـای پيوستۀ ايرانی فرهنگستان انتخاب و جهت صدور حكم به رياست جمهوری معرّفی كند.
 
مادّۀ 5. عضويت پيوسته و افتخاری در فرهنگستان مادام‌العمری است و مدّت عضويت وابسته را شورای فرهنگستان تعيين می‌كند. هرگاه تعداد اعضای پيوسته از حدّاقل تعيين‌شده كمتر شود، شورای فرهنگستان موظّف است اعضای جديد را با رعايت شرايط عضويت، انتخاب، و جهت صدور حكم به رياست جمهوری معرّفی كند.
   تبصرۀ 1. هريک از اعضای پيوستۀ فرهنگستان كه در طول يک سال بدون موافقت رئيس فرهنگستان به طور متوالی در دوازده جلسه و يا به طور متناوب در شانزده جلسۀ شورای فرهنگستان غيبت داشته‌باشد مستعفی شناخته خواهد شد. در مورد غيبت اعضای وابسته و مستعفی شناخته شدن آنان شورای فرهنگستان زبان و ادب فارسی تصميم می‌گيرد.
   تبصرۀ 2. فرهنگستان می‌تواند در موارد استثنايی، عضويت عضو يا اعضايی را به دليل سلب صلاحيت اخلاقی، با حدّاقل دو سوم آرای كلّ اعضا و موافقت رئيس‌جمهور لغو كند.
 
مادّۀ 6. شورای فرهنگستان می‌تواند به تشخيص خود از ميان محقّقان و اديبان و دانشمندان فارسی زبان خارجی تا ده تن را به‌عنوان اعضای پيوستۀ فارسی‌‌زبان خارجی فرهنگستان انتخاب كند. اين اعضا حدّاقل سالی يک بار در جلسات فرهنگستان شركت می‌كنند و در اين جلسات حق رأی خواهند داشت، همچنين شورای فرهنگستان می‌تواند به تشخيص خود از ميان محقّقان و ادبا و صاحب‌نظران برجستۀ ايرانی و غيرايرانی زبان و ادب فارسی و ساير رشته‌های وابسته كسانی را به‌عنوان اعضای وابسته، و از ميان دانشمندان ايرانی و غيرايرانی كه به طريقی برای ارتقا و گسترش زبان و ادب فارسی و يا فرهنگ ايرانی خدمت برجسته‌ای انجام داده‌اند كسانی را به‌عنوان اعضای افتخاری انتخاب كند. اعضای وابسته به ترتيبی كه شورا متناسب با شرايط عضو تعيين می‌كند در جلسات شورا شركت می‌كنند.
   تبصره ـ انتخاب عضو پيوسته يا وابستۀ فرهنگستان بايد حدّاقل با دو سوم آرای اعضای پيوسته انجام گيرد.
 
مادّۀ 7. رياست عاليۀ فرهنگستان با رئيس جمهوری است.
 
مادّۀ 8. فرهنگستان زبان و ادب فارسی كه عالی‌ترين مرجع سياست‌گذاری و رسيدگی به مسائل زبان و ادب فارسی است، سازمانی مستقل و ازلحاظ اداری و استخدامی تابع مقرّرات عمومی مراكز و مؤسّسات تحقيقاتی كشور است. آيين‌نامۀ داخلی فرهنگستان را نيز شورای فرهنگستان تهيّه خواهد كرد و به تصويب رياست عاليه خواهد رساند.
 
مادّۀ 9. دبيرخانۀ فرهنگستان زبان و ادب فارسی در فرهنگستان مستقر خواهد بود.
 
مادّۀ 10. رئيس فرهنگستان را شورای فرهنگستان از ميان اعضای خود برای مدّت چهار سال انتخاب و براي تأييد و صدور حكم به رياست عاليه معرّفی خواهد كرد. انتخاب مجدّد رئيس فرهنگستان بلامانع است.
 
مادّۀ 11. دبير فرهنگستان به انتخاب و حكم رئيس فرهنگستان منصوب می‌شود.
 
مادّۀ 12. وظايف رئيس فرهنگستان عبارت خواهد بود از:
   1. ارائۀ طرح‌های پژوهشی و علمی و انتشاراتی به شورای فرهنگستان جهت تصويب؛
   2. تهيّۀ طرح تشكيلات داخلی فرهنگستان و ارائۀ آن برای تصويب هيئت امنای فرهنگستان‌ها پس از تأييد شورای فرهنگستان؛
   3. پيشنهاد عضويت فرهنگستان در مجامع بين‌المللی به شورای فرهنگستان و پيگيری آن با رعايت مقررات و قوانين كشور؛
   4. انتصاب رؤسای گروه‌های علمی و پژوهشی؛
   5. پيگيری و نظارت بر حُسن اجرای تصميمات شورای فرهنگستان؛
   6. دعوت از اعضای شورای فرهنگستان برای تشكيل جلسات.
 
مادّۀ 13. وظايف دبير فرهنگستان كه زير نظر رئيس فرهنگستان انجام خواهد شد عبارت است از:
   1. ادارۀ كلّيۀ امور دبيرخانه اعم از اداری و مالی؛
   2. تأمين كاركنان مورد نياز فرهنگستان؛
   3. انجام دادن ساير اموری كه ازطرف فرهنگستان به وی محوّل می‌شود.
 
مادّۀ 14. بودجۀ فرهنگستان همه ساله ازطرف رئيس فرهنگستان به هيئت امنای فرهنگستان‌ها پيشنهاد می‌شود و پس از تصويب، ذيل رديف‌های نهاد رياست جمهوری در اختيار فرهنگستان گذاشته می‌شود.
   مادّۀ 14 مكرّر ـ شورای فرهنگستان در مواردی كه ضروری و يا مفيد تشخيص دهد می‌تواند اختيار تصويب برخی از تصميمات گروه‌های علمی تخصّصی را با رعايت احكام اساسنامۀ خود به گروه‌های تخصّصی خود تفويض كند؛ در اين صورت مصوّبات مذكور برای مدّتی كه شورای فرهنگستان تعيين می‌نمايد به‌صورت آزمايشی اجرا می‌شود و در مواردی كه تصميمات بايد به تأييد رئيس جمهوری برسد، اجرای آزمايشی پس از تأييد ايشان صورت می‌گيرد. تصويب نهايی اين موارد پس از بررسی مواردی كه بايد حک و اصلاح شوند يا تغيير نمايند با شورای فرهنگستان خواهد بود. 
 
مادّۀ 15. اين اساسنامه در 15 مادّه و 2 تبصره در جلسات 208 مورَّخ 26/10/68 و 209 مورّخ 24/11/68 شورای عالی انقلاب فرهنگی به تصويب رسيده و به‌موجب مصوّبات جلسات 274 مورَّخ 20/12/70، 275 مورَّخ 27/12/70، 307 مورَّخ 25/3/72، 329 مورَّخ 27/2/73، 333 مورَّخ 21/4/73، 341 مورَّخ 23/8/73، 465 مورَّخ 11/5/79، 477 مورَّخ 21/1/80، 538 مورَّخ 29‌/2/83 و 552 مورَّخ 24/9/83 به 15 مادّه، دو مادّۀ مكرّر و 3 تبصره اصلاح شده‌است.
 
نمودار سازمانی فرهنگستان زبان و ادب فارسی
 

تاريخچه   |    اساسنامه   |    دربارۀ وبگاه   |    نشر آثار   |    خبرنامهٔ گروه آموزش زبان و ادبیات فارسی