امروز سه‌شنبه ՝ 1396/07/25    ■ Tue, Oct 17, 2017   



  
اندازه نوشته   A | A
آخرین اخبار 
واژه‌گزینی و کارکردهای چندگانۀ آن
دوشنبه، هفدهم مهرماه ۱۳۹۶، دکتر کریستین گالینسکی، اصطلاح‌شناس و رئیس مرکز بین‌المللی اصطلاح‌شناسی (اینفوترم) در فرهنگستان زبان و ادب فارسی سخنرانی خواهد کرد.

تبریک رئیس فرهنگستان به اعضای آکادمی علم‌های تاجیکستان
هم‌زمان با روز زبان دولتی در جمهوری تاجیکستان (۵ اکتبر/ ۱۳ مهر)، دکتر غلامعلی حداد عادل، رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی، با ارسال لوحی، انتخاب اعضای جدید پیوسته و وابستۀ آکادمی علم‌های جمهوری تاجیکستان را در رشته‌های ادبیات و تاریخ و زبان‌شناسی تبریک گفت.

آغاز سومین دورۀ کارشناسی ارشد واژه‌گزینی و اصطلاح‌شناسی
دوشنبه، سوم مهرماه ۱۳۹۶، سومین دورۀ کارشناسی ارشد رشتۀ واژه‌گزینی و اصطلاح‌شناسی در پژوهشکدۀ مطالعات واژه‌گزینی فرهنگستان زبان و ادب فارسی آغاز شد.

پیام فرهنگستان به مناسبت روز شعر و ادب فارسی و بزرگداشت استاد شهریار
بیست‌وهفتم شهریورماه، روز شعر و ادب فارسی و روز بزرگداشت شاعر گران‌قدر، استاد سیّد محمدحسین شهریار را گرامی می‌داریم و این روز را به همۀ فارسی‌زبانان و دوستداران شعر فارسی تبریک می‌گوییم.
آخرين به روز رسانی ۱۳۹۶/۴/۱۴ - ۱۰:۰۰ نسخه قابل چاپ
گزارش مراسم روز پاسداشت زبان فارسی
 
دوشنبه، بیست‌وپنجم اردیبهشت‌ماه ۱۳۹۶، به مناسبت روز پاسداشت زبان فارسی، مراسمی با همین عنوان و با حضور رؤسا و معاونان و اعضای پیوسته و وابستۀ فرهنگستان‌های چهارگانه، شماری از سفرای فارسی‌دان دیگر کشورها، و همچنین معاون صدای جمهوری اسلامی ایران و برخی از دست‌اندرکاران صداوسیما، در تالار مشترک فرهنگستان‌ها برگزار شد.
    در ابتدای این مراسم دکتر غلامعلی حداد عادل، رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی، با اشاره به مناسبت این روز، اظهار کرد: با تصویب شورای انقلاب فرهنگی، بیست‌وپنجم اردیبهشت‌ماه به نام روز بزرگداشت حکیم ابوالقاسم فردوسی و روز پاسداشت زبان فارسی در تقویم ملی کشور ما درج شده است. این روز علاوه بر «روز شعر فارسی» است که سابقاً برابر با روز بیست‌وهفتم شهریور، به احترام شهریار، روز شعر فارسی نامیده شده بود. من این روز را به همۀ فارسی‌زبانان و ملت ایران تبریک می‌گویم و تریک ویژه‌ای هم خدمت همکاران و استادان خودم در فرهنگستان زبان و ادب فارسی عرض می‌کنم. در چنین روزی همۀ ملت ایران باید به زبان فارسی توجه کنند و یک تجدید عهدی با زبان فارسی بکنند، به‌ویژه کسانی که مسئولیتی در پاسداشت و نگاهبانی از زبان فارسی دارند؛ یعنی فرهنگستان زبان و ادب فارسی باید بیش از اندازه استقبال بکند از اختصاص یافتن یک روز به زبان فارسی و بیش از دیگران هم باید اهتمام داشته باشد به بزرگداشت زبان فارسی در چنین روزی. امسال اولین سالی است که ما مراسمی را به این مناسبت برگزار می‌کنیم و امیدواریم تجربۀ خوبی باشد برای سال‌های آینده تا مراسم باشکوه‌تری را برگزار بکنیم.
وی در ادامه گزارشی دربارۀ فعالیت‌های گروه‌های پژوهشی سیزده‌گانۀ فرهنگستان ارائه کرد و گفت: گروه آموزش زبان و ادبیات فارسی، با مدیریت دکتر حسن ذوالفقاری، بر وضع آموزشی زبان و ادبیات فارسی در مدارس نظارت می‌کند و قرار است در دانشگاه‌ها هم این نظارت را داشته باشد. یکی از کارهای این گروه این است که مراقبت بکند که واژه‌های مصوّب فرهنگستان در کتاب‌های درسی به کار برود و به همین منظور، در کتاب‌های تازه‌تألیف، این موضوع را در نظر داشته است. سال گذشته که برنامۀ تحول نظام آموزشی به کلاس دهم رسید سی عنوان از کتاب‌های این دوره را در این گروه، از لحاظ استفاده از واژه‌های مصوّب، بررسی کردند. علاوه بر این، ۴۶ عنوان کتاب هم در پایه‌های دیگر بررسی شده است. این گروه همچنین فعالیت‌های سودمندی در حوزۀ دوزبانگی داشته که از مسائل مهم آموزش زبان فارسی است که باید به آن توجه شود. این گروه در اعطای جایزۀ فرهنگستان به مطبوعات نیز با ما همکاری می‌کند و همچنین با مرکز مطالعاتی بین‌المللی تِیمز و پِرلْز در زمینۀ آزمون‌هایی که آن‌ها برای سنجش سطح زبانی دانش‌آموزان برگزار می‌کنند، همکاری داشته‌اند. مصاحبه با مؤلفان کتاب‌های درسی و تهیۀ یک تاریخ شفاهی در این حوزه از دیگر فعالیت‌های گروه آموزش زبان و ادبیات فارسی فرهنگستان است. طرح‌های پژوهشی مختلف، نمایشگاه دائمی کتاب‌های درسی، شرکت در همایش‌های گوناگون در حوزۀ آموزش، و انتشار خبرنامۀ گروه آموزش زبان و ادبیات فارسی از دیگر فعالیت‌های این گروه پژوهشی است.
گروه دیگر گروه ادبیات انقلاب اسلامی، با مدیریت دکتر محمدرضا ترکی، استاد دانشکدۀ ادبیات دانشگاه تهران است. توفیقی که این گروه مخصوصاً در سال گذشته داشته این است که برای درس ادبیات انقلاب اسلامی درس‌نامه‌ای تألیف کرده است. ادبیات انقلاب اسلامی به‌صورت اختیاری اینجا و آنجا تدریس می‌شد و می‌شود و به‌حسب سلیقۀ استادان جزوه‌ای یا کتابی معرفی می‌شود. این گروه در قدم اول، با دو سه سال مطالعه، با کمک عده‌ای از استادان، یک کتاب درسی برای دانشگاه‌ها تألیف کرد. تهیۀ کتاب‌شناسی توصیفی رساله‌ها و پایان‌نامه‌های دانشگاهی در حوزۀ ادبیات انقلاب اسلامی (در مقطع دکتری و کارشناسی ارشد) و کتاب‌شناسی توصیفی مقاله‌های نشریات در زمینۀ انقلاب و دفاع مقدس، از ۱۳۸۰ تا ۱۳۹۳، انتشار کتاب زندگی‌نامه و اشعار مرحوم محمدرضا نعمتی‌زاده و کتاب حدیث قدسی و سومین شمارۀ مجلۀ ادبیات انقلاب اسلامی از دیگر فعالیت‌های این گروه بوده است.
گروه سوم گروه ادبیات تطبیقی است. این گروه در سال گذشته فقدان دریغ‌آمیز استاد ابوالحسن نجفی را با تلخی تجربه کرد. استاد محترم، جناب آقای سمیعی، به خواهش ما علاوه بر گروه ادبیات معاصر سرپرستی گروه ادبیات تطبیقی را نیز بر عهده گرفتند. در این گروه طرح کتاب‌شناسی ادبیات تطبیقی به‌روزرسانی و کتاب درآمدی بر ادبیات تطبیقی ترجمه شده است. بررسی درس‌نامۀ گرایش ادبیات تطبیقی و انتشار شمارۀ سیزدهم ویژه‌نامۀ ادبیات تطبیقی از دیگر فعالیت‌های این گروه در سال ۱۳۹۵ بوده است.
گروه ادبیات معاصر، به مدیریت استاد سمیعی، چندین طرح را در دست بررسی دارد که عبارت‌اند از: طرح سیر تحول ژورنالیسم در ایران، طرح بررسی و بازخوانی دست‌نوشته‌های نیما یوشیج، طرح بررسی شیوه‌های تاریخ‌ادبیات‌نگاری، طرح تهیۀ کتاب‌شناسی ادبیات معاصر فارسی، طرح تطوّر مضامین داستانی. همچنین نشریۀ بازخوان که شامل گزیده‌ای از مقالات و مطالب ادبی معاصر از نشریات مختلف است، به‌صورت داخلی در این گروه منتشر می‌شود.
گروه تصحیح متون به مدیریت دکتر محمود عابدی مسئولیت و مأموریت دارد که بعضی از متون فارسی را به نحو استاندارد و به‌عنوان یک الگو برای بقیۀ مصححان، تصحیح کند. این گروه سه کتاب را در دست تصحیح دارد: دیوان قطران تبریزی و سیاست‌نامه و بستان‌العارفین.
گروه دانشنامۀ زبان و ادب فارسی، به مدیریت استاد اسماعیل سعادت موفق شد پس از بیست سال ۶ جلد دانشنامۀ زبان و ادب فارسی را تکمیل بکند و به پایان برساند و ما امروز با سربلندی اعلام می‌کنیم که فرهنگستان توانسته دانشنامه‌ای مفصّل، دقیق، عالمانه و جامع در ۶ مجلد دربارۀ زبان و ادب فارسی تألیف بکند. این دانشنامه مددکار همۀ استادان و پژوهشگران حوزۀ زبان فارسی خواهد بود. این گروه در سال ۱۳۹۵ اهتمام کرد به تهیۀ ذیل و تکمله‌ای برای این مجموعه که امیدواریم تا پایان سال ۹۶ تمام بشود و به چاپ برسد. همچنین اکنون که این دانشنامه کامل شده گروه برآن است که مقالات تخصصی‌ای را از دل آن دربیاورد و جداگانه منتشر کند.
گروه دانشنامۀ زبان و ادبیات فارسی در شبه‌قاره دیگر گروه پژوهشی فرهنگستان است که بیش از بیست سال سابقۀ فعالیت دارد و مدیریت آن با دکتر محمدرضا نصیری است که هم‌زمان دبیر فرهنگستان و مدیر گروه مطالعات آسیای صغیر هم هستند. کار اصلی این گروه تألیف دانشنامۀ زبان و ادب فارسی در شبه‌قاره است که در اصل یک دورۀ ۶جلدی است که جلد چهارم آن در سال گذشته منتشر شد و دو جلد دیگر آن در حال تألیف است. در سال گذشته کتابی به نام دستورنویسی در شبه‌قاره در این گروه تألیف شد. همچنین مجلۀ تخصصی شبه‌قاره در این گروه منتشر می‌شود که شمارۀ پنجم آن در سال گذشته به چاپ رسید. برگزاری همایش روابط فرهنگی ایران و هند، و همایش بین‌المللی مطالعات شبه‌قاره، با همکاری دانشگاه ماربورگ آلمان، از دیگر فعالیت‌های این گروه در سال ۱۳۹۵ بوده است.
گروه بعدی گروه دستور و رسم‌الخط زبان فارسی است. مدیریت این گروه را دکتر سیّد محمد دبیرمقدم بر عهده دارند که معاون علمی و پژوهشی فرهنگستان هم هستند. یکی از کارهای این گروه بازنگری و تکمیل دستور خطّ فرهنگستان است که بعد از مدتی احتیاج به بازنگری داشته و به همین منظور آن را برای صاحب‌نظران ارسال کرده‌اند و فعلاً این کار در دست بررسی است. همچنین این گروه بررسی برخی از قواعد نگرش برای متون ریاضی و فیزیک و شیمی را در ادامۀ طرح تدوین نشانه‌های سجاوندی (که متمم دستور خط فارسی است) در دستور کار داشته است. انتشار شمارۀ دوازدهم مجلۀ دستور و همکاری با صداوسیما از دیگر فعالیت‌های این گروه بوده است.
گروه زبان و رایانه با مدیریت خانم دکتر مهرنوش شمس‌فرد، استاد دانشگاه شهید بهشتی، پیکرۀ فرهنگ‌نویسی را در قابل برنامۀ فرهنگیار به‌روزرسانی و همچنین برنامۀ «نگار» را که مخصوص ویرایش و اصلاح متن فارسی است، تکمیل کرده است. این گروه برای این ایجاد شده است که هم از امکانات فضای مجازی برای کمک به زبان فارسی استفاده کند و هم مراقب آسیب‌هایی باشد که در فضای مجازی دامنگیر زبان فارسی است.
گروه دیگر ما گروه زبان‌ها و گویش‌های ایرانی است که مدیریت آن را دکتر محمدتقی راشد محصّل بر عهده دارد. این گروه حاصل تحقیقات خود را در قالب کتاب‌هایی عرضه کرده است. جلد سوم کتاب واژه‌نامۀ موضوعی زبان‌های باستانی ایران و همچنین مجموعۀ سه جلد این کتاب، همراه با اصلاحات جلد اول و دوم، در یک مجلد، کتاب سوم گویش اصفهان از مجموعۀ گنجینۀ گویش‌های ایرانی، استخراج اطلاعات از منابع تعیین‌شده برای جلد چهارم واژه‌نامۀ موضوعی زبان‌های باستانی، انتشار نُه گویش استان کرمانشاه، ادامۀ طرح پژوهش در کتاب «متون پازند» و انتشار شماره‌های پنجم و ششم مجلۀ زبان‌ها و گویش‌های ایرانی از دیگر فعالیت‌های این گروه بوده است.
گروه دیگر گروه فرهنگ‌نویسی است با مدیریت دکتر علی‌اشرف صادقی. این گروه در سال گذشته، با یک کار طاقت‌فرسا و برنامه‌ریزی‌شده، موفق شد جلد دوم فرهنگ جامع زبان فارسی را (شامل حروف ا ـ اخیی) در بیش از هزار صفحه به چاپ برساند. جلد اول این فرهنگ، شامل حرف «آ»، پیش‌تر منتشر شده بود. طرح ملی فرهنگ جامع زبان فارسی طرح گسترده‌ای است که شامل ۳۵ جلد خواهد شد که امیدواریم مجلدات بعدی با زیرسازی‌هایی که انجام پذیرفته است، با سرعت بیشتری منتشر بشود. پیکرۀ رایانه‌ای فرهنگ جامع زبان فارسی که منبع پژوهش‌های این گروه است در سال ۱۳۹۵ کامل‌تر شد و طرح تصحیح فرهنگ فارسی به فارسی ادات‌الفضلا نیز در این گروه در دست بررسی است. این گروه هم مجلۀ خاص خود را دارد و شمارۀ دهم مجلۀ  فرهنگ‌نویسی را در سال گذشته منتشر کرده است.
گروه تازه‌تأسیس مطالعات زبان و ادب فارسی در آسیای صغیر، با مدیریت دکتر محمدرضا نصیری به‌تازگی کار خود را آغاز و بخشی از منابع تخصصی‌اش را از بنیاد ایران‌شناسی و مرکز فرهنگی یونس امره در تهران تهیه کرده است. این گروه در حال حاضر مشغول گردآوری فهرست مدخل‌های دانشنامۀ زبان و ادبیات فارسی در آسیای صغیر است و نخستین شمارۀ مجلۀ مطالعات آسیای صغیر را نیز منتشر کرده است. چاپ عکسی نسخه‌ای از کتاب هشت‌بهشت تألیف ادریس بِدلیسی، که در حوزۀ آسیای تألیف شده، از دیگر فعالیت‌های این گروه در سال ۱۳۹۵ بوده است.
گروه دیگر گروه واژه‌گزینی با مدیریت بنده است که در سال گذشته ۵۲۰ جلسه در گروه‌های مختلف واژه‌گزینی برگزار کرده است. شورای واژه‌گزینی که پیشنهادهای گروه‌ها را به تصویب می‌رساند، ۸۴ جلسه داشته و ۳۴۰۰ واژه در سال گذشته در این گروه‌ها به تصویب رسیده است. همچنین ۲۳۰۰ واژه در جلد چهاردهم فرهنگ واژه‌های مصوّب منتشر شده است. شمار واژه‌های حوزۀ گردشگری به هزار واژه رسید و ما نوزدهمین هزارواژۀ خودمان را تحت عنوان هزارواژۀ گردشگری، در کنار هزارواژه‌های دیگر منتشر کردیم. علاوه بر این، در پنج حوزه واژه‌های تخصصی‌ای را که به‌صورت کامل معادل‌گزینی کرده بودیم ـ و اگرچه به هزار واژه نرسیده بود، اما چون دیگر واژه‌ای باقی نمانده بود ـ به‌صورت مجموعۀ واژه چاپ کردیم که شامل مجموعۀ واژه‌های مهندسی خوردگی، مهندسی بسپار (شاخۀ علوم و فنّاوری رنگ)، تغذیه، آینده‌پژوهی، و مهندسی بسپار (شاخۀ تایر) می‌شود. این گروه همچنین شمارۀ اول مجلۀ خود را با عنوان مطالعات واژه‌گزینی منتشر کرده است. ما در این گروه پژوهشکده‌ای تأسیس کرده‌ایم که در آن در دورۀ کارشناسی ارشد در رشتۀ واژه‌گزینی و اصطلاح‌شناسی دانشجو می‌پذیریم. به عبارتی، حاصل تلاش ۲۷سالۀ فرهنگستان، یعنی از سال ۱۳۶۹، در حوزۀ واژه‌گزینی، تولید دانش بومی‌شدۀ واژه‌گزینی در ایران بوده است. این گروه همچنین ارتباط با مؤسسات بین‌المللی و همکاری با رسانه‌ها را در کارنامۀ فعالیت‌های خود داشته است.
دکتر حداد عادل پس از معرفی گروه‌های پژوهشی فرهنگستان به‌اختصار دربارۀ دیگر بخش‌های فرهنگستان نیز سخن گفت و با اشاره به کتابخانۀ تخصصی فرهنگستان زبان و ادب فارسی، فعالیت‌های بنیاد شهریار و معاونت علمی و پژوهشی فرهنگستان، فهرست کتاب‌ها و مجلاتی را که در سال گذشته در فرهنگستان منتشر شده بود، قرائت کرد.
در ادامۀ این مراسم استاد احمد سمیعی (گیلانی)، عضو پیوسته و مدیر گروه ادبیات معاصر فرهنگستان، در خصوص کتاب صد سال دگر: دفتری از اشعار منتشرنشدۀ نیما یوشیج، سخن گفت و اظهار کرد: این مجموعه شامل عمدۀ اشعار منتشرنشدۀ نیما یوشیج است که از روی یادداشت‌هایی که از او به جا مانده گردآوری شده است. این یادداشت‌ها در کتابخانۀ فرهنگستان زبان و ادب فارسی موجود و محفوظ است که به‌صورت دیجیتالی هم درآمده است. محتوای این مجموعۀ یادداشت شامل شعر، داستان، نمایشنامه و تأملات نیما یوشیج دربارۀ ادبیات و هنر و بعضی یادداشت‌ها دربارۀ زندگی روزمرّۀ خودش است.
وی سپس در باب تاریخ سروده شدن اشعار نیما افزود: اشعار عموماً تاریخ و امضا دارند؛ یعنی ما می‌توانیم آن‌ها را پذیرفته‌شدۀ نیما تلقی کنیم و شاید نیما در نظر داشته که آن‌ها را منتشر کند. در قالب کلاسیک و نوقدمایی، مثل چهارپاره و شعرهای معروف به نیمایی، کیفیت این یادداشت‌ها در خود این کتاب نشان داده شده است. این مطالب روی کاغذپاره، با خطی ناخوانا و خط‌زدگی‌های زیاد بیشتر منعکس شده است. این یادداشت‌ها نظم خاصی ندارند و ازهم‌گسسته هستند و بایستی آن‌ها را دسته‌بندی کرد. این موضوع کار تصحیح و خواندن آن‌ها را بسیار دشوار کرده بود.
وی پس از آن دربارۀ شیوۀ استنساخ و رسم‌الخط به‌کاررفته در مجموعۀ صد سال دگر، و انگیزۀ انتشار یادداشت‌های نیما توضیحاتی ارائه کرد.
سخنران بعدی این نشست استاد دکتر محمدعلی موحد بود که در موضوع تصحیح تازه‌ای که از مثنوی معنوی منتشر کرده‌اند سخن گفت.
خانم‌ها نسرین پرویزی، معاون گروه فرهنگ‌نویسی، و آمنه بیدگلی، معاون گروه دانشنامۀ تحقیقات ادبی، دیگر سخنرانان این نشست بودند که در باب گروه‌های مذکور و فعالیت‌های آن‌ها گزارشی ارائه کردند.
پس از آن دکتر حداد عادل در سخنانی کوتاه در مورد ارتباط فرهنگستان و اصحاب رسانه، با تأکید بر نقش رسانه‌های در پیشبرد اهداف فرهنگستان اظهار کرد: فرهنگستان بدون رسانه به مقصود خود نمی‌رسد. در میان رسانه‌ها نیز رسانۀ ملی بیشترین تأثیر را در حفظ زبان فارسی دارد و اگر خدای‌نکرده غفلتی بشود بیشترین آسیب را ممکن است همین رسانۀ ملی، یعنی صداوسیما، به زبان فارسی بزند. در چند سال اخیر ما سعی کرده‌ایم ارتباطمان را با صداوسیما گسترده‌تر و سامان‌یافته‌تر بکنیم و بی‌توفیق هم نبوده‌ایم. در ۶ ماه نخست سال ۹۵ شبکه‌های تلویزیونی در حدود ۱۱۸ ساعت و شبکه‌های رادیویی در حدود ۶۴۵ ساعت از برنامه‌های خود را به زبان و ادب فارسی اختصاص داده‌اند. ما در فرهنگستان دفتری تأسیس کرده‌ایم به نام دفتر ارتباط با صداوسیما و یک شورای پشتیبانی هم برای این دفتر ترتیب داده‌ایم که کار سیاست‌گذاری انجام می‌دهد و آن را هدایت می‌کند.
در ادامه خانم مهنوش تهرانی، رئیس دفتر ارتباط با صداوسیمای فرهنگستان، گزارشی در مورد همکاری‌های فرهنگستان با صداوسیما ارائه کرد و فعالیت‌های صورت‌پذیرفته در سال ۱۳۹۵ را تشریح کرد.
پس از آن خانم نسرین آبروانی، معاون صدای جمهوری اسلامی ایران، در سخنانی با تأکید بر لزوم همکاری و همدلی تمامی نهادها و سازمان‌ها در حفظ و پاسداشت زبان فارسی، ابراز کرد: همۀ سازمان‌ها و نهادهای فرهنگی باید به‌صورت منسجم با هم کار کنند، چرا که نتیجۀ کار درهم‌تنیده است و در جامعه منعکس می‌شود. باید هرکدام از ما به‌درستی این کار را انجام دهیم. هر کدام  از ما جزئی از این شبکۀ پیچیدۀ فرهنگی هستیم. همۀ ما به‌خوبی آگاهیم که زبان و هویت ما و ابزار مهم استقلال فرهنگی ماست. پیش از آنکه بخواهیم هر اعتقاد و یا اندیشه‌ای را طرح و منتشر کنیم باید از زبان قدرتمندتری برخوردار باشیم.
 
تاريخچه   |    اساسنامه   |    دربارۀ وبگاه   |    نشر آثار   |    خبرنامهٔ گروه آموزش زبان و ادبیات فارسی