امروز دوشنبه ՝ 1396/08/29    ■ Mon, Nov 20, 2017   



  
اندازه نوشته   A | A
آخرین اخبار 
آموزش واژه‌گزینی در رادیو فرهنگ
واژه‌گزینی در حوزه‌های علمی و فنی و هنری اصول و ضوابطی دارد که آشنایی با آن‌ها برای علاقه‌مندان به زبان فارسی جذاب و آموختنی است. ازاین‌رو، به کوشش رادیو فرهنگ، سلسله‌گفتارهای دکتر غلامعلی حداد عادل در درس «کلیات و کارگاه واژه‌گزینی» که در نیم‌سال تحصیلی ۹۵-۹۶ مقطع کارشناسی ارشد رشتة واژه‌گزینی و اصطلاح‌شناسی تدریس شد، ضبط و برا ...

بازدید استادان افغانستانی از فرهنگستان زبان و ادب فارسی
چهارشنبه، هفدهم آبان‌ماه ۱۳۹۶، هیئتی از کشور افغانستان، متشکل از استادان زبان و ادبیات فارسی و رؤسای دانشگاه‌های دولتی و خصوصی این کشور، میهمان فرهنگستان زبان و ادب فارسی بود. آقایان دکتر اسدی، رئیس دانشگاه آموزش‌وپرورش کابل؛ دکتر عاکف جهاد، رئیس دانشگاه خصوصی راه سعادت در تخار؛ دکتر طالقانی، رئیس بنیاد نخبگان افغانستان؛ دکتر ی ...

الزام هیئت دولت به رعایت قانون «ممنوعیت به‌کارگیری اسامی بیگانه»
علی لاریجانی، رئیس مجلس شورای اسلامی، در نامه‌ای خطاب دکتر حسن روحانی، قانون «ممنوعیت به‌کارگیری اسامی، عناوین و اصطلاحات بیگانه» را یادآوری کرده است. رئیس مجلس شورای اسلامی در این نامه که مربوط به مصوبۀ تیرماه هیئت دولت دربارۀ تعیین تعرفۀ خدمات درمانی در بخش دولتی و خصوصی و غیردولتی است، ایراد وارد بر این مصوّبه در به‌کارگ ...

برگزاری نخستین کارگاه آموزشی زبان فارسی (در جايگاه زبان علم) با عنوان «کارسوق واژه‌گزینی»
جمعه و شنبه، دوازدهم و سیزدهم آبان‌ماه ۱۳۹۶، مرکز ملی استعدادهای درخشان و دانش‌پژوهان جوان (سمپاد) وزارت آموزش‌وپرورش و فرهنگستان زبان و ادب فارسی، نخستین کارسوق واژه‌گزینی را، با شرکت دانش‌آموزان منتخب پایۀ دهم دبیرستان‏های دورۀ دوم پرورش استعدادهای درخشان شهر تهران، برگزار کردند.
آخرين به روز رسانی ۱۳۹۶/۶/۴ - ۰۹:۳۸
گروه دستور زبان فارسی‌ و رسم‌الخط
 
مدیر گروه: دکتر محمد دبیرمقدم
اعضای شورای علمی: دکتر حسن انوری، دکتر یدالله ثمره، دکتر علی رواقی، استاد احمد سمیعی (گیلانی)، دکتر علی‌اشرف صادقی، استاد ابوالحسن نجفی، دکتر سلیم نیساری
پژوهشگران گروه: زهرا زندی مقدم
 
 
اهداف
یکی از اهداف گروه دستور تدوین دستور زبان فارسی امروز است. این دستور صرفاً جنبهٔ توصیفی دارد و بر اساس نظریهٔ ساختارگرایی خواهد بود، اما به هیچ‌یک از شاخه‌های این نظریه به طور اخص وابسته نیست و به‌عکس، از تمام دستاوردهای این نظریه‌ها و نیز دیگر نظریه‌های زبان‌شناختی استفاده خواهد کرد. به‌عنوان پیش‌درآمدی در جهت نیل به وظیفه و هدف فوق، گروه دستور پژوهش‌هایی را انجام داده و پژوهش‌هایی در دست اجرا دارد.
 
طرح‌های خاتمه‌یافته
  • تهیه و تنظیم جزوهٔ دستور خطّ فارسی بر اساس طرح «تدوین دستور خطّ مصوّب فرهنگستان»؛
  • طرح «وضعیت دستور در نظام آموزشی پیش از دانشگاه»: در این پژوهش جدیدترین کتاب‌های زبان و ادبیات فارسی دوره‌های ابتدایی، راهنمایی، دبیرستان و پیش‌دانشگاهی بررسی شد. نتایج این طرح در قالب مقاله‌ای در پنجمین همایش زبان‌شناسی (۲۱-۲۲ اسفند ۱۳۷۹، دانشگاه علامه طباطبایی) ارائه شد و در مجموعه مقاله‌های پنجمین همایش زبان‌شناسی به چاپ رسید.
  • طرح «بررسی تحلیلی دستورهای زبان فارسی»: در این طرح دستورهای عمده‌ای که تا به امروز برای زبان فارسی معاصر به زبان انگلیسی و فارسی نوشته شده‌است ( مجموعاً شصت عنوان کتاب دستور، ۱۳ عنوان به زبان انگلیسی و ۴۷ عنوان به زبان فارسی) مدّ نظر بوده‌است. این دستورها از‌لحاظ ویژگی‌های صوری (انگیزه، نوع شواهد، رسم‌الخط، کتابنامه و...) و محتوایی (نظم منطقی مطالب، بحث شاخص،...) بررسی شده‌اند. نتایج این طرح در قالب مقاله‌ای در نخستین هم‌اندیشی دستور زبان فارسی (۲۸-۲۹ بهمن۱۳۸۲، فرهنگستان زبان و ادب فارسی) ارائه و در ویژه‌نامهٔ دستور (شمارهٔ ۲) چاپ شده‌است.
  • طرح «تدوین فرهنگ املایی بر اساس دستور خطّ فارسی مصوّب فرهنگستان»: این طرح از دو مرحله تشکیل شده‌است. در مرحلهٔ نخست تهیهٔ فهرستی از واژه‌های مرکّب و ترکیب‌های فارسی (ترکیب‌های پیشوندی و پسوندی و جز آن) و واژه‌های دخیل عربی و خارجی با مراجعه به چند فرهنگ معتبر فارسی مدّ نظر بوده‌است تا به کمک آن مراجعه‌کننده به‌آسانی بتواند به صورت صحیح املای واژه ازنظر اتصال و انفصال یا شکل نوشتاری آن دست یابد. این فرهنگ نخستین بار درسال ۱۳۸۵ با عنوان فرهنگ املایی خطّ فارسی به چاپ رسید و تا کنون سه بار تجدید چاپ شده‌است. در این فرهنگ حدود سی‌هزار مدخل گنجانده شده‌است.
        مرحلهٔ دوم طرح «تدوین فرهنگ املایی خطّ فارسی»: این مرحله از دو بخش تشکیل شده‌است: الف) درج ارجاعات مربوط به هر مدخل در مقابل آن و قاعده‌ای که ضبط مدخل بر اساس آن در دستور خطّ فارسی انتخاب شده‌است با ذکر شمارهٔ صفحه و بند دستور خطّ فارسی؛ ب) آوردن آوانویسی کلماتی که در خطّ فارسی تلفظ دقیق آن‌ها درج نشده‌است (row/ru). بخش نخست این مرحله انجام شده و در حال حاضر بخش دوم در دست انجام است.
  • طرح «واژه ـ دستور زبان فارسی»: ‌این طرح در قالب یک بانک اطلاعاتی، ویژگی‌های دستوری واژگان     زبان فارسی را جهت استفادهٔ پژوهشگران آماده می‌کند. واژه‌های گردآوری‌شده در این بانک اطلاعاتی، در مقوله‌های مختلف بررسی‌ می‌شوند و اطلاعات مربوط، به‌صورت جدولی با علامت‌های دوتایی، کلیهٔ ویژگی‌های موجود را درتک‌تک واژه‌ها و با ارجاع به پیکرهٔ زبانی، نشان می‌دهند و زمینهٔ مطالعه و بررسی ویژگی‌های صرفی ‌و نحوی واژه‌های زبان فارسی را فراهم می‌آورند. ‌این طرح در حال حاضر فقط در حوزهٔ  صفت‌های زبان فارسی انجام شده و بیش از چهارهزار صفت زبان فارسی معاصر، با استفاده از فرایندهای صرفی و نحوی شناخته‌شده از زبان فارسی بررسی شده‌اند. نتایج حاصل از این طرح در قالب مقاله‌ای در نخستین هم‌اندیشی دستور زبان فارسی ارائه و در ویژه‌نامهٔ دستور (شمارهٔ ۲) چاپ شد.
  • برگزاری نخستین هم‌اندیشی دستور زبان فارسی: گروه دستور فرهنگستان زبان و ادب فارسی در روزهای ۲۸ و ۲۹ بهمن ماه ۱۳۸۲ نخستین هم‌اندیشی دستور زبان فارسی را با حضور جمعی از استادان، صاحب‌نظران و علاقه‌مندان به مسائل دستور، در تالار اجتماعات مهمان‌سرای فرهنگستان برگزار کرد. در این هم‌اندیشی مجموعاً ۲۱ مقاله ارائه شد. محور اصلی سخنرانی‌ها توصیف انواع ساخت‌های صرفی‌ و نحوی زبان فارسی با بهره‌گیری از نظریه‌های زبان‌شناختی بود. مقاله‌های ارائه‌شده در این هم‌اندیشی به‌صورت ضمیمهٔ نامهٔ فرهنگستان منتشر شد.
  • بررسی روزنامه‌های پرشمار و نشریات معتبر علمی ازنظر رسم‌الخط و استخراج موارد تخطّی از دستور خطّ فارسی، برای همایش زبان فارسی و مطبوعات و ارائهٔ گزارش آن در قالب مقاله‌ای برای درج در مجلهٔ دستور.
  • بررسی ۳۱ عنوان از جدیدترین کتاب‌های درسی وزارت آموزش‌وپرورش ازنظر رسم‌الخط، به‌منظور یکدست‌سازی و پیروی از الگویی واحد در رسم‌الخطّ کتاب­های درسی‌ آموزش‌وپرورش در مقاطع مختلف تحصیلی. نتایج مربوط به این بررسی در جلسهٔ مورخ ۱۹/۲/۹۰ شورای فرهنگستان ارائه و در قالب  گزارشی برای اِعمال در کتاب­های درسی به سازمان پژوهش‌وبرنامه‌ریزی آموزشی ارسال شد.
 
سایر فعالیت‌ها
  • استخراج بیش از ۴۰۰ مقالهٔ مرتبط با مسائل دستور زبان فارسی از نشریات علمی و تهیهٔ نسخه‌ای از آن‌ها جهت استفاده در «مرکز مطالعات دستور زبان فارسی در گرکان»؛
  • تهیهٔ فهرست واژه‌های مرکّبی که جزء دوم آن‌ها بن مضارع است و تعیین بسامد آن‌ها؛
  • بررسی پیوسته ‌وگسسته‌نویسی و تعیین بسامد واژگان مرکّب فوق که دلالت بر تعیّن و تشخّص حقوقی دارند؛
  • شرکت در جلسات گروه واژه‌گزینی زبان‌شناسی و آماده‌سازی ۱۸۳ مدخل که در سه نوبت تعداد ۹۵ مدخل آن در شورای فرهنگستان به تصویب رسید؛
  • بررسی «شیوه‌نامهٔ ویرایش مواد آموزشی» سازمان پژوهش‌وبرنامه‌ریزی آموزشی، تنظیمی دکتر حسین داودی و استخراج موارد تخطی از دستور خطّ مصوّب فرهنگستان؛
  • پیگیری مراحل مختلف طراحی و تدوین نرم‌افزار به‌کارگیری دستورخطّ فارسی بر روی رایانه در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی. این نرم‌افزار در پنجمین نمایشگاه مرکز توسعهٔ فنّاوری اطلاعات و رسانه‌های دیجیتالی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی عرضه شد.
  • بررسی جزوهٔ «راهنمای ویرایش مواد آموزشی» (۱۴/۱۰/۸۸).
 
فعالیت‌های‌ در دست اجرا
  • انتشار ویژه‌نامهٔ دستور: ویژه‌نامهٔ دستور، وابسته به نامهٔ فرهنگستان، با هدف متمرکز کردن نشر پژوهش‌های مرتبط با صرف ‌‌و نحو زبان فارسی برنامه‌ریزی شده‌است. در دستور کار این ویژه‌نامه انتشار مقاله‌های صرفاً توصیفی و نیز مقاله‌های توصیفی و نظری قرار دارد. نخستین شمارهٔ این ویژه‌نامه در اسفندماه ۱۳۸۳ منتشر شد و تا کنون شش شماره از آن به چاپ ‌رسیده‌‌است و در حال حاضر مراحل آماده‌سازی مقالات (داوری، ویرایش علمی و فنّی، حروف‌نگاری و مقابله) برای درج در ویژه‌نامهٔ دستور (شمارهٔ ۷) در دست انجام است.
  • طرح «بررسی و تدوین سجاوندی متمم دستور خطّ فارسی»: مقصود از سجاوندی (نشانه‌گذاری یا نقطه‌گذاری) که یکی از بخش‌های مهم ویرایش فنّی است، آشنایی با شیوهٔ کاربرد نشانه‌هایی است که امروز در نوشته‌ها به کار می‌رود و به یاری آن‌ها خواندن مطالب به صورتی درست‌تر و آسان‌تر انجام می‌شود. ازآنجاکه در زندگی امروزی سهولت و سرعت از لوازم هر کار است، و این قبیل نشانه‌ها در هموارسازی و شفاف‌سازی متن نقش کلیدی دارند، ارائهٔ قواعدی برای نحوهٔ استعمال آن‌ها بسیار ضروری است. برای انجام این طرح ابتدا گزارشی در خصوص ضرورت اجرای آن به شورای مدیران گروه ارائه شد. این طرح در تاریخ ۲۹/۱/۱۳۹۰ به تصویب رسید.
        مراحل انجام طرح به شرح زیر است:
        ــ شناخت و گردآوری منابع مرتبط با موضوع؛
        ــ استخراج کلیهٔ نکات مرتبط با موضوع از منابع گردآوری‌شده؛
        ــ دسته‌بندی و معرفی انواع نشانه‌ها و موارد استعمال آن‌ها به‌همراه نمونه‌هایی برای هریک از آن‌ها؛
        ــ تهیهٔ گزارشی از نتایج حاصل از بررسی مطالب استخراج‌شده و ارائهٔ آن در شورای فرهنگستان.
        در حال حاضر مرحلهٔ نخست و بخشی از مرحلهٔ دوم در دست انجام است.
  • انجام مرحلهٔ دوم طرح «تدوین فرهنگ املایی خطّ فارسی»: در حال حاضر بخش دوم این مرحله (آوردن آوانویسی کلماتی که درخطّ فارسی تلفظ دقیق آن‌ها درج نشده‌است (row/ru)) در دست اجراست.
  • تألیف مقاله‌ای با عنوان «بررسی رسم‌الخط مصوّب فرهنگستان در کتاب­های درسی آموزش‌وپرورش و نیز مطبوعات پرشمار و نشریات معتبر علمی» برگرفته از طرح «بررسی کتاب‌های درسی جدید آموزش‌وپرورش» و نیز همایش زبان فارسی و مطبوعات؛
  • بررسی گزارش مربوط به فاصله­گذاری و مرزبندی واژه­ها در شورای فرهنگ­ املایی که در صورت تصویب  به‌همراه فهرستی از واژه­های تازه‌افزوده، در فرهنگ املایی خطّ فارسی اِعمال می­شود.
تاريخچه   |    اساسنامه   |    دربارۀ وبگاه   |    نشر آثار   |    خبرنامهٔ گروه آموزش زبان و ادبیات فارسی