مدیر گروه: استاد اسماعیل سعادت
معاون اجرایی: جعفرشجاع کیهانی
اعضای شورای علمی: استاد عبدالمحمّد آیتی، دکتر نصراللّه پورجوادی، دکتر غلامعلی حدّاد عادل، دکتر محمّد خوانساری، استاد اسماعیل سعادت، استاد احمد سمیعی (گیلانی)، دکتر علیاشرف صادقی، استاد کامران فانی، دکتر محمّدعلی موحّد، استاد ابوالحسن نجفی، دکتر حسین معصومی همدانی.
هدف
تألیف دانشنامهٔ جامع زبان و ادب فارسی با تهیه و نگارش مقالات در موضوعهای زیر:
-
رجال: شامل احوال شاعران فارسیزبان از پیش از رودکی تا معاصر، احوال صاحبان آثار و احوال مستشرقانی که در حوزهٔ ادب فارسی پژوهش کردهاند؛
-
آثار: شامل معرّفی آثار مهم ادبی به زبان فارسی یا معرّفی آثار مرجع فارسیزبانان به زبان عربی و نیز آثار خارجی مهم ترجمهشده به زبان فارسی؛
-
ادبیات پیش از اسلام؛
-
اسطورههای ایرانی؛
-
اَعلام شاهنامه؛
-
جشنها و آیینها؛
-
دستور زبان فارسی؛
-
اصطلاحات بلاغت؛
-
اصطلاحات عروض و قافیه؛
-
اصطلاحات زبانشناسی؛
-
اصطلاحات عرفان و تصوّف؛
-
اصطلاحات نظم و نثر؛
-
قالبهای شعری؛
-
انواع ادبیات؛
-
انواع ادبی؛
-
انجمنهای ادبی؛
-
سبکهای ادبی؛
-
اماکن و ابنیهٔ تاریخی و جغرافیایی مهم؛
-
زبانهای ایرانی.
سازمان دانشنامه
سازمان دانشنامه شامل دو بخش است: شورای علمی دانشنامه و گروه دانشنامهٔ زبان و ادب فارسی.
شورای علمی دانشنامه متشکل است از اعضای شورای فرهنگستان که در حوزههای علمی دانشنامه تخصص دارند. وظیفهٔ شورا، تعیین سیاست و خطّ مشی کلی دانشنامهٔ زبان و ادب فارسی، بررسی موضوعهای مدخلها، تصویب آنها و همکاری در معرفی محققان در تألیف مقالههاست.
سازمان داخلی گروه دانشنامهٔ زبان و ادب فارسی از دو بخش عمده تشکیل شدهاست:
-
بخش تهیهٔ مقالات، شامل مسئولان سفارش و پیگیری مقالات و جمعی از مؤلّفان داخل و خارج کشور که در تألیف مقاله با گروه همکاری میکنند. فعالیت گروه در این بخش عمدتاً متوجّه شناسایی مؤلّفان رشتههای مختلف ادبی از طریق بررسی آثار تألیفی آنها و مشورت با صاحبنظران در انتخاب آنها برای همکاری با دانشنامه در تألیف مقالات است؛
-
بخش بررسی و بازنگاری و آمادهسازی مقالات، شامل اعضای ثابت گروه که بهشکل حضوری، زیر نظر مدیر گروه، فعّالیت میکنند.
فعّالیتهای انجامشده و در دست اجرا
1. تهیهٔ فهرست مدخلهای دانشنامه، که شامل مراحل زیر بودهاست:
ــ استخراج حدود 20000 مدخل خام از حدود 150 کتاب مرجع و دستِاول؛
ــ غنی کردن مدخلهای دانشنامه و بررسی آنها در جلسههای تخصّصی و گزینش 5000 مدخل بهعنوان مواد اصلی تألیف دانشنامه؛
ــ بررسی نهایی مدخلهای دانشنامه، مختصر کردن آنها در 3500 مدخل، اعم از اصلی و ارجاعی، و تنظیم آنها در قالب دو دفتر 500صفحهای؛
ــ موضوعبندی مدخلهای دانشنامه؛
ــ بررسی و ویرایش نهایی مدخلهای دانشنامه، انطباق مدخلها با مصوّبههای شورا.
2. تألیف مقاله؛
3. ویرایش اولیه (شامل یکدست کردن اَعلام و تاریخها، اِعمال شیوهنامه، کنترل ارجاعها و بررسی اصالت مقالهها)؛
4. تشکیل پروندهٔ علمی.
تا کنون دو جلد از دانشنامهٔ زبان و ادب فارسی (جلد اوّل شامل «آب ـ برزویه» و جلد دوم شامل «برندق خجندی ـ حیرتی تونی»، به چاپ رسیدهاست. جلد سوم (شامل مقالات مربوط به «خ» تا پایان حرف «س») در مراحل پایانی آمادهسازی است. پیشبینی میشود این دانشنامه در 6 جلد منتشر شود.
دانشنامهٔ زبان و ادب فارسی دانشنامهای است اختصاصی، در اهمّ اطلاعات مربوط به زبان و ادب فارسی، در همهٔ شاخههای آن. اگر دانشنامهها را، به اعتبار حجم مطالب آنها، به مختصر و مفصّل، و به اعتبار محتوا، به اختصاصی و عمومی، و به اعتبار شیوهٔ تنظیم و عرضهٔ مقالات آنهاف به الفبایی و موضوعی، و به اعتبار سندیّت اقوال مذکور در مقالات، به مُبتَنی و غیرمُبتَنی بر نظام ارجاعی تقسیم کنیم، دانشنامهٔ زبان و ادب فارسی دانشنامهای مختصر، اختصاصی، الفبایی و مبتنی بر نظام ارجاعی است.
مختصر است، زیرا تنها به اهمّ موضوعات مربوط به حوزهٔ خود میپردازد؛ اختصاصی است، زیرا مختصّ به موضوعات متنوع مربوط به زبان و ادب فارسی است؛ الفبایی است، زیرا مدخلهای آن، برای سهولت مراجعه به آنها، مانند مدخلهای فرهنگ لغت، به ترتیب حروف الفبا مرتب شدهاست؛ و مبتنی بر نظام ارجاعی است، زیرا اقوال و روایات مهم مذکور در متن مقالات مستند به اسناد مأخوذ از منابع موثق و معتبر است (برای اطلاعات بیشتر، نک: مقدمهٔ دانشنامهٔ زبان و ادب فارسی، ج 1).